Actuele wet- en regelgeving

Alleen effectief als je hem leeft. Op 17 februari 2025 is een wetsvoorstel ingediend dat veel organisaties raakt: werkgevers met tien of meer medewerkers worden verplicht om een gedragscode voor ongewenst gedrag op te stellen. Dit voorstel, dat een wijziging van de Arbowet inhoudt, ligt nu ter consultatie tot 23 maart. De bedoeling is helder: het moet makkelijker worden om ongewenst gedrag te herkennen, te benoemen én te voorkomen. De gedragscode moet duidelijk maken wat wel en niet door de beugel kan. Maar belangrijker nog: het moet leiden tot een cultuur waarin collega’s elkaar durven aanspreken en waarin ruimte is voor het echte gesprek. Alleen… dat gebeurt niet vanzelf.

De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) heeft als doel een veilige en gezonde werkomgeving te creëren voor werknemers. Als proactieve vertrouwenspersoon draag je niet alleen bij aan het signaleren van onveilige situaties of psychosociale belasting (PSA), maar neem je ook actief deel aan beleidsontwikkeling, evaluaties en preventie-interventies binnen de organisatie. Deze herijkte rol is gebaseerd op de Arbowet (art. 3 en 5) en ondersteund door wetenschappelijke studies naar werkstress en preventie, zoals het JD-R model en publicaties vanuit het Trimbos-instituut en EU-OSHA.

Een Collectieve Arbeidsovereenkomst (CAO) is een schriftelijke afspraak tussen werkgevers en werknemers (vertegenwoordigers), waarin arbeidsvoorwaarden voor een groep werknemers worden geregeld. Voor de proactieve vertrouwenspersoon is de CAO niet alleen een bron van informatie, maar ook een strategisch kompas dat inzichten biedt in structurele risico’s, zoals werkdruk, financiële stress of onduidelijke rechten. Gebaseerd op onderzoek naar arbeidsverhoudingen (Van der Heijden, 2021) en de rol van financiële stress in werkbeleving (EU-OSHA, 2022), neemt de Vip een bredere rol op zich: signaleren, verbinden en adviseren op basis van praktijkervaring.

De meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is een wettelijk verplichte richtlijn voor professionals in o.a. zorg, onderwijs en het sociaal domein. Voor vertrouwenspersonen in preventie (Vips) biedt de meldcode niet alleen handelingsperspectief bij acute situaties, maar ook aanknopingspunten voor preventie, bewustwording en beleidsverbetering. In lijn met de VWS-handreikingen en psychosociale veiligheidsonderzoek (Trimbos-instituut) pakt de proactieve vertrouwenspersoon een bredere rol: signalerend, verbindend en agenderend.

Op 17 juni 2025 heeft de commissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid van de Eerste Kamer een petitie in ontvangst genomen van de Landelijke Vereniging van Vertrouwenspersonen (LVV). Met de petitie vraagt de LVV aandacht en steun voor het initiatiefvoorstel‑Maatoug, dat vertrouwenspersonen verplicht wil stellen binnen organisaties om grensoverschrijdend gedrag beter aan te pakken.

De wet bescherming klokkenluiders is bedoeld om werknemers te beschermen die melding maken van misstanden binnen hun organisatie. Als proactieve vertrouwenspersoon speel je niet alleen een rol in opvang en begeleiding, maar ook in preventie, voorlichting en advisering richting beleid en structuur. In lijn met aanbevelingen van de Commissie Integriteit Overheid en het Huis voor Klokkenluiders, geef je als Vip vorm aan een veilige meldcultuur én lever je input voor de inrichting van laagdrempelige procedures.

De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) regelt de bescherming van persoonsgegevens binnen de EU. Als proactieve vertrouwenspersoon (Vip) ben je niet alleen hoeder van vertrouwelijkheid, maar ook een aanjager van een privacy bewuste organisatiecultuur. AVG-compliance is geen checkbox, maar een structureel thema in jouw rol als adviseur, sparringpartner en preventieprofessional. Gebaseerd op Europese AVG-regelgeving en best practices voor vertrouwenspersonen (LVV, 2022), stimuleer je bewustwording, dataminimalisatie en heldere communicatie over rechten en plichten.

De wet gelijke behandeling (WGB) verbiedt discriminatie op basis van onder andere geslacht, ras, seksuele geaardheid, leeftijd, handicap of godsdienst. De wet vormt een belangrijk fundament voor sociale veiligheid en rechtvaardigheid binnen organisaties. Voor de proactieve vertrouwenspersoon (Vip) is dit niet alleen een juridische leidraad, maar ook een instrument om structurele ongelijkheid aan te pakken en inclusie te bevorderen. Ondersteund door rapporten van het College voor de Rechten van de Mens (2022), zet de Vip actief in op signalering, preventie en beleidsadvisering.

De wet op de arbeidsovereenkomst (Burgerlijk Wetboek, Boek 7) regelt de rechten en plichten van werkgevers en werknemers. Voor de proactieve vertrouwenspersoon vormt deze wet niet alleen een juridische context, maar een kans om preventief bij te dragen aan bewustwording, dialoog en verbetering van werkrelaties. Gebaseerd op het JD-R model (Bakker & Demerouti) en HR best practices uit Harvard Business Review, helpt de Vip bij het toegankelijk maken van complexe wetgeving voor medewerkers en het adviseren van HR en leidinggevenden over structurele knelpunten.

De wet op de ondernemingsraden (WOR) regelt de oprichting en bevoegdheden van de ondernemingsraad (OR) in organisaties met 50 of meer werknemers. De OR heeft een essentiële rol in medezeggenschap, het bewaken van het welzijn van werknemers en het beoordelen van beleidsvoornemens. Voor de proactieve vertrouwenspersoon is samenwerking met de OR geen uitzondering, maar structureel onderdeel van preventie, cultuurontwikkeling en beleidsadvies. Ondersteund door SER-adviezen over medezeggenschap en participatie (2022), is de Vip een schakel tussen signalen van medewerkers en strategische keuzes op organisatieniveau.